Kan şekeri yüksekliği kadar, düşüklüğü de diyabetliler için tehlikeli bir durumdur. Hipoglisemi, yani düşük kan şekeri; zamanında fark edilmezse bayılmaya hatta hayati risklere yol açabilir. Özellikle insülin kullanan tip 1 ve tip 2 diyabetlilerde sık görülür, ama diyabetli olmayan kişilerde de bazen yaşanabilir.
Peki düşük kan şekeri nasıl anlaşılır? Vücudumuz aslında bize erken uyarılar gönderir: terleme, titreme, ani açlık, baş dönmesi gibi belirtiler ilk işaretlerdir. Ancak bu sinyaller görmezden gelinirse tablo ağırlaşabilir.
Bu yazıda, hipogliseminin en sık görülen belirtilerini, hangi durumlarda acil önlem alınması gerektiğini ve yanlışlıkla karıştırılabilecek durumları ele alacağız.
Önemli Noktalar
Hipoglisemi, kan şekerinin 70 mg/dL’nin altına düşmesi olarak tanımlanır.
En sık insülin veya şeker düşürücü ilaç kullanan diyabetlilerde görülür.
Terleme, titreme, açlık, baş dönmesi ve çarpıntı en erken uyarı işaretleridir.
Müdahale edilmezse bilinç kaybı ve nöbet gibi hayati riskler ortaya çıkabilir.
İlk yardım: 15 gram hızlı etkili karbonhidrat (şeker, meyve suyu, glikoz tablet) alınmalı ve kan şekeri tekrar ölçülmelidir.
Sık hipoglisemi yaşayanların mutlaka doktoruna danışması ve tedavi planını gözden geçirmesi gerekir.
Hipoglisemi (Düşük Kan Şekeri) Nedir?
Diyabet yönetiminde en çok korkulan durumlardan biri olan hipoglisemi, kan şekeri seviyesinin normalin altına düşmesidir. Genellikle kan şekeri seviyesinin 70 mg/dL’nin altına inmesi durumu olarak tanımlanır. Bu durum, özellikle insülin veya bazı oral diyabet ilaçları kullanan kişilerde daha sık görülür.
Hipoglisemi, vücudun temel enerji kaynağı olan glikozun yetersiz kalmasıyla ortaya çıkar. Beynimiz dahil tüm organlarımız enerji için glikoza ihtiyaç duyar. Kan şekeri seviyesi düştüğünde, vücut bir acil durum alarmı verir ve bir dizi belirtiyle tehlikenin sinyalini gönderir.
Nedenleri Nelerdir?
Hipoglisemiye neden olabilecek birçok faktör vardır. En yaygın olanları şunlardır:
- Fazla İlaç Kullanımı: Diyabet ilacının veya insülinin normalden fazla alınması, kan şekerini aşırı düşürebilir.
- Yemekleri Atlamak: Öğün atlamak veya yeterince yemek yememek, ilacın etkisiyle kan şekerinin düşmesine yol açabilir.
- Aşırı Egzersiz: Normalden daha yoğun veya uzun süren fiziksel aktivite, vücudun daha fazla glikoz kullanmasına neden olur.
- Alkol Tüketimi: Alkol, karaciğerin glikoz üretimini engellediği için kan şekerinde ani düşüşlere neden olabilir.
Hipoglisemi, hafif belirtilerle başlayıp tedavi edilmediğinde bilinç kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabilen tehlikeli bir durumdur. Bu nedenle, belirtilerini tanımak ve ne zaman harekete geçeceğinizi bilmek hayati önem taşır.
Düşük Kan Şekerinin En Yaygın Belirtileri
Kan şekerinin aniden düşmesi, vücudunuzun size gönderdiği bir alarm sistemidir. Herkesin belirtileri farklılık gösterebilse de, en yaygın belirtileri tanımak, hipoglisemiyi erken fark etmenizi ve daha ciddi sorunların önüne geçmenizi sağlar.
Erken ve Hafif Belirtiler:
Bu belirtiler genellikle kan şekeri 70 mg/dL’nin altına düştüğünde ortaya çıkar. Vücudun şeker ihtiyacını hissetmesiyle ortaya çıkan bu sinyalleri ciddiye almak çok önemlidir.
- Ani Gelen Açlık Hissi: Kendinizi birden bire çok aç hissedersiniz, sanki saatlerdir yemek yememiş gibi.
- Titreme: Ellerinizde veya vücudunuzda kontrolsüz titremeler hissedebilirsiniz.
- Halsizlik ve Yorgunluk: Birdenbire gelen bir enerji kaybı ve yorgunluk hissi yaşarsınız.
- Terleme: Soğuk terleme, özellikle avuç içlerinde ve alında terleme görülebilir.
- Çarpıntı: Kalbiniz normalden daha hızlı atıyormuş gibi hissedebilirsiniz.
- Sinirlilik ve Gerginlik: Sebepsiz bir şekilde sinirli, huzursuz veya gergin hissedebilirsiniz.
- Baş Ağrısı ve Baş Dönmesi: Hafif bir baş ağrısı ve ayakta durmakta zorlanma hissi olabilir.
Orta ve Ciddi Belirtiler:
Bu belirtiler genellikle erken belirtiler tedavi edilmediğinde veya kan şekeri daha da düştüğünde ortaya çıkar. Bu aşamada acil müdahale gereklidir.
- Bilinç Bulanıklığı: Düşünmekte ve odaklanmakta zorlanma, kafa karışıklığı ve unutkanlık.
- Konuşma Güçlüğü: Konuşurken kelimeleri karıştırma veya kekeleme.
- Görmede Bulanıklık: Görüntülerin netliğini kaybetmesi veya çift görme.
- Uyuşma: Özellikle dudaklarda, dilde veya parmaklarda uyuşma hissi.
- Kontrol Kaybı ve Şiddetli Titreme: Vücudunuzda kontrolü kaybetme hissi, kas seğirmeleri veya nöbetler.
- Bilinç Kaybı: Tedavi edilmezse en ciddi sonucu olan koma veya bilinç kaybı durumu.
Diyabetli bireylerin bu belirtileri tanımaları ve yanlarında her zaman kan şekerini hızla yükseltebilecek bir yiyecek (şekerli meyve suyu, kesme şeker gibi) taşımaları hayati önem taşır.
Hipoglisemi Belirtileri Görüldüğünde Ne Yapmalı?
Düşük kan şekeri (hipoglisemi) belirtileriyle karşılaştığınızda hızlı ve doğru müdahale, durumu kontrol altına almak için hayati önem taşır. Bu durum, “15-15 Kuralı” adı verilen basit bir yöntemle kolayca yönetilebilir.
1. Kan Şekerinizi Ölçün
Öncelikle, yaşadığınız belirtilerin gerçekten hipoglisemi kaynaklı olduğundan emin olmak için kan şekerinizi ölçün. Eğer sonuç 70 mg/dL’nin altındaysa hipoglisemi yaşıyorsunuz demektir.
2. 15 Gram Hızlı Etkili Karbonhidrat Tüketin
Hafif hipoglisemide, kan şekerinizi hızla yükseltmek için 15 gram karbonhidrat içeren bir yiyecek veya içecek tüketin. Hızlı etkili karbonhidratlar, kan dolaşımına çabucak karışarak kan şekeri seviyesini yükseltir.
Hızlı Etkili Karbonhidrat Örnekleri (yaklaşık 15 gram):
- Yarım su bardağı (%100) meyve suyu veya gazoz (şekersiz veya diyet olmayan)
- 3-4 adet kesme şeker
- 1 yemek kaşığı bal veya reçel
- 3-4 adet glikoz tableti
3. 15 Dakika Sonra Tekrar Ölçün
İlk müdahaleden 15 dakika sonra kan şekerinizi tekrar ölçün. Eğer kan şekeriniz hala 70 mg/dL’nin altındaysa, aynı işlemi tekrarlayın. Bir 15 gram daha hızlı etkili karbonhidrat tüketin ve 15 dakika daha bekleyin.
4. İyileştikten Sonra Öğün Yapın
Kan şekeriniz normale döndükten sonra (genellikle 70 mg/dL ve üzerine çıktıktan sonra), bir sonraki ana öğününüzü yemek veya hafif bir atıştırmalık tüketmek önemlidir. Bu, kan şekerinizin tekrar düşmesini engellemeye yardımcı olur. Özellikle bir sonraki öğününüz birkaç saat sonra olacaksa, bu adım çok daha önemlidir.
Ne Yapmamalısınız?
- Çikolata veya Dondurma Yemeyin: Bu yiyecekler hem yağ hem de şeker içerir. Yağ, şekerin kana karışmasını yavaşlatacağı için kan şekerinizin yükselmesi daha uzun sürer.
- Aşırı Tüketmeyin: “Azıcık bir şey olmaz” tuzağına düşmeyin. Kan şekerinizi yükseltmek için aşırı miktarda yemek veya tatlı yemek, hipoglisemiyi tersine çevirip kan şekerinizin bu kez de tehlikeli derecede yükselmesine neden olabilir.
- Acil Durumdan Korkmayın: Panik yapmak yerine, yukarıdaki adımları sırasıyla uygulayın. Soğukkanlı davranmak, durumu daha hızlı kontrol altına almanızı sağlar.
Diyabetliyseniz, yanınızda her zaman hızlı etkili bir karbonhidrat kaynağı bulundurmak, hipoglisemiye karşı en iyi önlemdir.
